Zadzwoń

Pozew o rozwód

adw. Karolina Prokopowicz

Pozew o rozwód to pismo procesowe, które otwiera sprawę rozwodową przed sądem okręgowym. Od tego, jak zostanie przygotowane, zależy tempo całego postępowania: pozew kompletny sąd od razu doręcza drugiej stronie i wyznacza rozprawę, a pozew z brakami wraca do nadawcy z wezwaniem do uzupełnienia — i sprawa jeszcze się nie zaczęła, a już trwa.

Ten poradnik prowadzi przez całą drogę pisma: co musi się w nim znaleźć, do którego sądu je skierować, co dołączyć, ile zapłacić i jakie błędy najczęściej zatrzymują pozwy na etapie kontroli formalnej. Wszystkie wymogi i kwoty są oparte na aktualnych przepisach kodeksu postępowania cywilnego oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Spis treści

Co musi zawierać pozew o rozwód

Pozew o rozwód musi spełniać wymogi stawiane każdemu pismu procesowemu (art. 126 KPC) oraz wymogi szczególne pozwu (art. 187 KPC). W praktyce oznacza to, że kompletne pismo zawiera:

  • oznaczenie sądu — konkretny sąd okręgowy z adresem i wydziałem;
  • dane stron — imiona, nazwiska i adresy zamieszkania obojga małżonków oraz numer PESEL powoda; brak numeru PESEL to jeden z częstszych powodów wezwania do uzupełnienia;
  • oznaczenie rodzaju pisma — „Pozew o rozwód";
  • dokładnie określone żądanie — przede wszystkim rozwiązania małżeństwa przez rozwód, ze wskazaniem, czy z orzekaniem o winie, czy bez;
  • wskazanie faktów, na których opiera się żądanie, wraz z dowodami na każdy z tych faktów;
  • informację o mediacji — czy strony podjęły próbę mediacji lub innego pozasądowego rozwiązania sporu, a jeśli nie, to dlaczego; ten wymóg z art. 187 § 1 pkt 3 KPC bywa pomijany w samodzielnie pisanych pozwach, mimo że jest obowiązkowy;
  • podpis powoda albo pełnomocnika;
  • wymienienie załączników — lista dokumentów dołączonych do pisma.

W sprawie o rozwód nie podaje się wartości przedmiotu sporu — żądanie rozwiązania małżeństwa jest żądaniem niemajątkowym. Wartość wskazuje się dopiero przy roszczeniach majątkowych zgłaszanych obok rozwodu, na przykład przy alimentach.

Do którego sądu złożyć pozew

Sprawy o rozwód rozpoznają w pierwszej instancji sądy okręgowe (art. 17 pkt 1 KPC) — nie rejonowe. Pozew skierowany do sądu rejonowego zostanie przekazany według właściwości, ale kosztuje to tygodnie oczekiwania.

Właściwość miejscową określa art. 41 KPC i jest to reguła trzystopniowa, którą warto zastosować w całości:

  1. pozew składa się wyłącznie do sądu, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie wspólne miejsce zamieszkania — pod warunkiem, że choć jedno z nich nadal ma w tym okręgu miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu;
  2. gdy tej podstawy brak (oboje wyprowadzili się z okręgu), wyłącznie właściwy jest sąd miejsca zamieszkania pozwanego;
  3. a jeżeli i tej podstawy nie ma — sąd miejsca zamieszkania powoda.

Częsty błąd polega na zatrzymaniu się na pierwszym członie tej reguły albo na kierowaniu pozwu do sądu „swojego" miasta po przeprowadzce — podczas gdy o właściwości wciąż decyduje okręg ostatniego wspólnego zamieszkania, jeżeli którekolwiek z małżonków ma tam nadal miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu.

Pozew rozwodowy w Zielonej Górze — adresy i godziny

Sprawy o rozwód i separację z okręgu zielonogórskiego rozpoznaje I Wydział Cywilny Sądu Okręgowego w Zielonej Górze, w którego sekretariacie działa wyodrębniona sekcja do spraw rodzinnych:

  • Wydział: pl. Słowiański 6, 65-069 Zielona Góra;
  • Biuro Podawcze (tu składa się pozew osobiście): budynek przy pl. Słowiańskim 25 — to inny budynek niż siedziba wydziału, sąd zajmuje kilka gmachów wokół placu; sąd przyjmuje interesantów w poniedziałki 7:30–18:00, od wtorku do piątku 7:30–15:30;
  • informacje o sprawach: Biuro Obsługi Interesantów, pl. Słowiański 6 (parter), tel. 68 32 20 218 — to właśnie tam, a nie do sekretariatu wydziału, należy dzwonić z pytaniami o sprawę; BOI czynne w poniedziałki 7:45–18:00, od wtorku do piątku 7:45–14:45.

Do okręgu zielonogórskiego należą sądy rejonowe w Zielonej Górze, Nowej Soli, Żaganiu, Żarach, Świebodzinie, Krośnie Odrzańskim i we Wschowie — mieszkańcy tych powiatów sprawy rozwodowe kierują do Zielonej Góry. Więcej o strukturze tutejszych sądów piszemy w przewodniku po wydziałach sądów w Zielonej Górze, a o samym prowadzeniu sprawy — na stronie adwokat rozwodowy Zielona Góra.

Żądanie pozwu i wnioski dodatkowe

Sercem pozwu jest żądanie: rozwiązanie małżeństwa przez rozwód — z orzekaniem o winie albo bez. Obok żądania głównego pozew może (a przy dzieciach powinien) zawierać wnioski dodatkowe:

  • alimenty na dzieci — z konkretną kwotą miesięczną na każde dziecko; zasady ich ustalania opisujemy na stronie o alimentach;
  • władza rodzicielska — komu przysługuje w pełni, a komu zostaje ograniczona do określonych obowiązków i uprawnień; więcej na stronie o władzy rodzicielskiej;
  • kontakty z dzieckiem — konkretny harmonogram albo, na zgodny wniosek stron, zaniechanie orzekania o kontaktach; szerzej: kontakty z dzieckiem;
  • sposób korzystania ze wspólnego mieszkania — jeżeli małżonkowie nadal mieszkają razem, sąd rozstrzyga o tym w wyroku rozwodowym (art. 58 § 2 KRO);
  • zabezpieczenie na czas procesu — najczęściej alimentów i kontaktów; postanowienie zabezpieczające działa od razu, nie trzeba czekać na wyrok.

Podział majątku co do zasady prowadzi się w osobnym postępowaniu — sąd rozwodowy zajmie się nim tylko wtedy, gdy nie przedłuży to sprawy. O tym, co dzieje się ze wspólnym majątkiem, piszemy na stronie podział majątku po rozwodzie.

Z orzekaniem o winie czy bez — co zmienia ten wybór

Sąd w wyroku rozwodowym orzeka, czy i który z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia — chyba że oboje zgodnie zażądają zaniechania orzekania o winie (art. 57 KRO). Ta decyzja przesądza o kształcie całego pozwu:

  • treść żądania — trzeba wprost napisać, czy żądasz rozwodu z winy drugiego małżonka, z winy obu stron, czy bez orzekania o winie;
  • zakres uzasadnienia i dowodów — przy rozwodzie bez winy wystarczy wykazać rozkład pożycia; przy winie dochodzi wykazanie konkretnych zawinionych zachowań (zdrada, przemoc, uzależnienie, porzucenie), a to oznacza świadków, korespondencję, dokumentację — i znacznie dłuższy proces;
  • koszty — jeżeli sąd orzeknie rozwód na zgodny wniosek stron bez orzekania o winie, po uprawomocnieniu wyroku zwróci powodowi połowę opłaty od pozwu;
  • skutki na przyszłość — rozstrzygnięcie o winie wpływa m.in. na zakres obowiązku alimentacyjnego między byłymi małżonkami.

Stanowisko co do winy można zmienić w toku procesu, ale strategia przyjęta w pozwie ustawia sprawę na miesiące. Różnice między oboma wariantami omawiamy szczegółowo na stronach rozwód z orzekaniem o winie i rozwód bez orzekania o winie.

Uzasadnienie i dowody

Warunkiem orzeczenia rozwodu jest zupełny i trwały rozkład pożycia (art. 56 § 1 KRO) — czyli ustanie więzi uczuciowej, fizycznej i gospodarczej między małżonkami, bez widoków na ich odbudowę. Uzasadnienie pozwu ma przekonać sąd, że ten stan rzeczywiście nastąpił. Rzeczowy opis obejmuje zwykle: datę zawarcia małżeństwa, przebieg wspólnego życia, moment i przyczyny pojawienia się konfliktów oraz okres, od którego małżonkowie nie prowadzą już wspólnego życia.

Uzasadnienie powinno też uprzedzać przesłanki negatywne: sąd nie orzeknie rozwodu, jeżeli miałoby na tym ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci albo rozwód byłby sprzeczny z zasadami współżycia społecznego, a co do zasady także wtedy, gdy żąda go małżonek wyłącznie winny rozkładu (art. 56 § 2 i 3 KRO).

Na każdy istotny fakt należy wskazać dowód. W sprawach rozwodowych są to najczęściej: przesłuchanie stron, zeznania świadków (z imieniem, nazwiskiem i adresem oraz wskazaniem, na jakie okoliczności zeznają), korespondencja i wiadomości, dokumenty urzędowe i prywatne, a przy sporze o dzieci — opinia biegłych. Przy rozwodzie bez orzekania o winie i zgodnym stanowisku stron sąd może poprzestać na przesłuchaniu samych małżonków.

Pozew, gdy macie wspólne małoletnie dzieci

Jeżeli małżonkowie mają wspólne małoletnie dzieci, sąd w wyroku rozwodowym obowiązkowo rozstrzyga o władzy rodzicielskiej, kontaktach i alimentach (art. 58 § 1 KRO) — dlatego pozew powinien zawierać konkretne propozycje w każdej z tych kwestii: z kim dziecko będzie mieszkać, jak drugi rodzic będzie utrzymywał kontakty i jaka kwota alimentów odpowiada usprawiedliwionym potrzebom dziecka.

Rodzice, którzy są w stanie się porozumieć, mogą dołączyć do pozwu pisemne porozumienie o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i kontaktach (tzw. porozumienie rodzicielskie albo plan wychowawczy) — sąd uwzględni je, jeżeli jest zgodne z dobrem dziecka, a sprawa zwykle kończy się wtedy znacznie szybciej. Na zgodny wniosek obojga rodziców sąd może też w ogóle nie orzekać o kontaktach.

Praktyczne konsekwencje rozwodu dla sytuacji dzieci — od miejsca zamieszkania po wakacje i święta — opisujemy na stronie rozwód a dzieci.

Załączniki — checklista dokumentów

Do pozwu dołącza się wymienione w nim załączniki, a całość składa się z odpisem dla drugiej strony. Checklista przed złożeniem:

  • skrócony odpis aktu małżeństwa — z urzędu stanu cywilnego (dowolnego — rejestr jest ogólnopolski), na miejscu, listownie albo przez internet; kserokopia własnego egzemplarza nie wystarczy, sąd oczekuje odpisu z USC;
  • skrócone odpisy aktów urodzenia wspólnych małoletnich dzieci — również z USC;
  • dowód uiszczenia opłaty sądowej 600 zł — potwierdzenie przelewu na rachunek sądu albo wniosek o zwolnienie od kosztów z oświadczeniem majątkowym;
  • dokumenty potwierdzające potrzeby dziecka i możliwości zarobkowe rodziców — gdy żądasz alimentów: zaświadczenie o zarobkach, rachunki i zestawienie kosztów utrzymania dziecka;
  • porozumienie rodzicielskie — jeżeli udało się je uzgodnić;
  • odpis pozwu ze wszystkimi załącznikami — komplet dla strony pozwanej (art. 128 KPC); w praktyce przygotowuje się więc pozew „w dwóch egzemplarzach", a trzeci warto zatrzymać dla siebie z prezentatą sądu.

Ta lista pokrywa typową sprawę. Sytuacje nietypowe — małżonek za granicą, nieznane miejsce pobytu pozwanego, wcześniejsze sprawy między stronami — wymagają dodatkowych dokumentów i przemyślenia strategii; to moment, w którym warto skonsultować pozew przed złożeniem.

Ile kosztuje złożenie pozwu

Opłata sądowa od pozwu o rozwód jest stała i wynosi 600 zł (art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Jeżeli sąd orzeknie rozwód na zgodny wniosek stron bez orzekania o winie, po uprawomocnieniu wyroku zwraca powodowi 300 zł — niezależnie od opłat od ewentualnych dodatkowych rozstrzygnięć, takich jak alimenty zasądzone na rzecz małżonka, eksmisja czy podział majątku (art. 26 ust. 2 u.k.s.c.). Jeżeli natomiast małżonkowie pojednają się przed sądem pierwszej instancji i pozew zostanie cofnięty, sąd z urzędu zwraca całą opłatę (art. 79 ust. 2 u.k.s.c.). Osoba, której sytuacja materialna nie pozwala ponieść opłaty, może wraz z pozwem złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych z oświadczeniem o stanie rodzinnym i majątku.

Pełne zestawienie wydatków w sprawie rozwodowej — od opłaty, przez koszty pełnomocnika, po biegłych i mediację — znajdziesz na stronie ile kosztuje rozwód.

Najczęstsze błędy formalne w pozwie o rozwód

Poniższa lista pochodzi z praktyki — to braki, przez które sądy najczęściej wzywają do uzupełnienia pozwów pisanych samodzielnie lub na podstawie szablonów z internetu:

  1. pozew skierowany do sądu rejonowego zamiast okręgowego — sprawa trafi we właściwe miejsce, ale z opóźnieniem;
  2. zły sąd okręgowy — pominięcie reguły ostatniego wspólnego miejsca zamieszkania i wysłanie pozwu do sądu „po przeprowadzce";
  3. brak odpisu pozwu i kompletu załączników dla drugiej strony — sąd nie zrobi kopii za powoda;
  4. kserokopia aktu małżeństwa zamiast odpisu z USC — albo załączniki wymienione w piśmie, których fizycznie nie dołączono;
  5. brak numeru PESEL powoda;
  6. brak informacji o mediacji — obowiązkowego oświadczenia, czy strony próbowały pozasądowego rozwiązania sporu, a jeśli nie, to dlaczego;
  7. nieopłacony pozew — brak potwierdzenia przelewu i jednocześnie brak wniosku o zwolnienie od kosztów;
  8. żądania, których sąd rozwodowy nie rozpozna — np. rozbudowany wniosek o podział majątku, który przedłużyłby postępowanie, albo żądania dotyczące dzieci drugiego małżonka niebędących dziećmi wspólnymi;
  9. wnioski o zabezpieczenie bez uzasadnienia i uprawdopodobnienia — sąd ich nie uwzględni, a sygnalizują drugiej stronie strategię;
  10. brak podpisu — zaskakująco częsty przy pozwach składanych pocztą.

Konsekwencje opisuje art. 130 KPC: przewodniczący wzywa do poprawienia, uzupełnienia lub opłacenia pisma w terminie tygodniowym, a po jego bezskutecznym upływie zwraca pozew, który nie wywołuje wtedy żadnych skutków prawnych. Tydzień to mało czasu na zdobycie odpisu z USC czy skompletowanie dokumentów finansowych — dlatego lepiej złożyć pozew kompletny od razu.

Co się dzieje po złożeniu pozwu

Po wpłynięciu pozwu sąd bada go formalnie. Dalszy przebieg wygląda zwykle tak:

  1. kontrola formalna — jeżeli pozew ma braki, przychodzi wezwanie do ich usunięcia w terminie tygodniowym; pozew kompletny dostaje sygnaturę i trafia do referatu sędziego;
  2. doręczenie odpisu pozwanemu — wraz z zobowiązaniem do złożenia odpowiedzi na pozew w wyznaczonym terminie;
  3. odpowiedź na pozew — pozwany może zgodzić się na rozwód, wnieść o oddalenie powództwa, zażądać orzeczenia o winie powoda albo zgłosić własne wnioski dotyczące dzieci;
  4. rozstrzygnięcie wniosków o zabezpieczenie — sąd orzeka o nich przed rozprawą, dzięki czemu alimenty i kontakty są uregulowane już na czas procesu;
  5. pierwsza rozprawa — sąd przesłuchuje strony i zaczyna postępowanie dowodowe; jak wygląda w praktyce, opisujemy krok po kroku w artykule o pierwszej rozprawie rozwodowej.

Powód może cofnąć pozew — bez zgody pozwanego do rozpoczęcia rozprawy, później skuteczność cofnięcia zależy od stanowiska drugiej strony i oceny sądu (art. 203 KPC). Ile czasu mija od złożenia pozwu do wyroku, piszemy na stronie ile trwa rozwód, a o tym, jak się do całej sprawy przygotować — w poradniku jak przygotować się do rozwodu.

Pozew przygotowany przez adwokata

Pozew rozwodowy można napisać samodzielnie — ale to pismo, które ustawia strategię na całe postępowanie: przesądza o winie, wnioskach dotyczących dzieci i zabezpieczeniach na czas procesu. W kancelarii przygotowuję pozwy o rozwód od pierwszej rozmowy po złożenie w sądzie: ustalamy osiągalne cele, kompletujemy dokumenty z checklisty i formułujemy żądania tak, żeby sąd nie miał powodu odesłać pisma ani oddalić wniosków.

Najczęściej zadawane pytania o pozew o rozwód

Czy pozew o rozwód musi napisać adwokat?

Nie — stronę może reprezentować pełnomocnik, ale nie ma takiego obowiązku. W sprawach bez sporu o winę i dzieci samodzielny pozew bywa wystarczający; przy konflikcie o winę, alimenty czy władzę rodzicielską błędy w pierwszym piśmie trudno później odrobić.

Czy pozew o rozwód można złożyć przez internet?

Nie. Pozew składa się w formie papierowej — osobiście w biurze podawczym sądu albo listem poleconym. Pismo procesowe wysłane e-mailem lub przez ePUAP nie wywołuje skutków prawnych — Sąd Okręgowy w Zielonej Górze informuje o tym wprost: elektroniczna skrzynka podawcza służy wyłącznie sprawom administracyjnym, nie procesowym. Spraw rozwodowych nie obsługuje też e-sąd (elektroniczne postępowanie upominawcze).

Ile egzemplarzy pozwu trzeba złożyć?

Do sądu składa się pozew z załącznikami oraz jego odpis z odpisami załączników dla strony pozwanej — w praktyce dwa komplety. Trzeci egzemplarz warto zatrzymać dla siebie z potwierdzeniem złożenia.

Czy można złożyć pozew bez zgody drugiego małżonka?

Tak. Zgoda pozwanego nie jest warunkiem złożenia pozwu ani orzeczenia rozwodu. Ma znaczenie tylko wyjątkowo — gdy rozwodu żąda małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia.

Czy sąd może oddalić pozew o rozwód?

Tak — jeżeli uzna, że rozkład pożycia nie jest zupełny i trwały, a także wtedy, gdy na rozwodzie ucierpiałoby dobro wspólnych małoletnich dzieci albo orzeczenie rozwodu byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

Czy można cofnąć pozew o rozwód?

Tak. Do rozpoczęcia rozprawy cofnięcie nie wymaga zgody pozwanego; później jego skuteczność zależy od stanowiska drugiej strony i oceny sądu. Cofnięty pozew nie wywołuje skutków prawnych. Finansowo najkorzystniejszy jest wariant pojednania: jeżeli pozew zostaje cofnięty, bo małżonkowie się pojednali, sąd z urzędu zwraca całą opłatę 600 zł — na każdym etapie sprawy przed sądem pierwszej instancji. Przy cofnięciu z innych przyczyn, zanim sąd wysłał odpis pozwu drugiej stronie, zwrot obejmuje opłatę pomniejszoną o 30 zł.

Czy w pozwie o rozwód można żądać alimentów na małżonka?

Tak — obok alimentów na dzieci można żądać alimentów na swoją rzecz od drugiego małżonka. Zakres tego obowiązku zależy m.in. od rozstrzygnięcia o winie; szczegóły na stronie alimenty po rozwodzie.

Czy rozwód i podział majątku załatwia jeden pozew?

Co do zasady nie. Sąd rozwodowy może podzielić majątek tylko wtedy, gdy nie spowoduje to nadmiernej zwłoki — w sprawach spornych podział prowadzi się po rozwodzie, w osobnym postępowaniu.

Czy złożenie pozwu kończy wspólność majątkową?

Nie. Wspólność majątkowa małżeńska ustaje z chwilą uprawomocnienia się wyroku rozwodowego, a nie z chwilą złożenia pozwu. W wyjątkowych sytuacjach można żądać ustanowienia rozdzielności z datą wcześniejszą — to jednak osobne powództwo.

Polecane artykuły