Piecza współdzielona 2026 – rząd przyjął projekt UD349. AKTUALIZACJA

3 listopada 2026 r. Rada Ministrów przyjęła projekt nowelizacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (nr UD349), który po raz pierwszy wpisuje do ustawy definicję pieczy współdzielonej — czyli naprzemiennej opieki nad dzieckiem sprawowanej przez oboje rodziców po rozstaniu. Jeżeli jest to zgodne z dobrem dziecka, sąd ma orzekać właśnie tę formę pieczy — ale nie automatycznie: każdorazowo zbada ustawowe kryteria i to, czy w rodzinie nie występuje przemoc domowa. Projekt trafia teraz do Sejmu. Poniżej wyjaśniam, co dokładnie przyjął rząd — na podstawie tekstu projektu z 26 października 2026 r. — czym nowe przepisy różnią się od obecnej praktyki sądów i co to oznacza dla rodziców, którzy już dziś prowadzą sprawę o rozwód lub o uregulowanie opieki.

Co dokładnie przyjął rząd 3 listopada 2026 r.?

Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw, przygotowany przez Ministerstwo Sprawiedliwości (w wykazie prac legislacyjnych rządu nr UD349; osoba odpowiedzialna: wiceminister Arkadiusz Myrcha). Projekt był zapowiadany od września 2025 r., do wykazu prac trafił 16 grudnia 2025 r., a 9 marca 2026 r. został skierowany do opiniowania i konsultacji publicznych. Uwagi zgłosiły m.in. Sąd Najwyższy, Naczelna Rada Adwokacka, Rzecznik Praw Obywatelskich i cztery sądy apelacyjne; w toku uzgodnień międzyresortowych — MSZ, RCL, Ministerstwo Finansów i Ministerstwo Rodziny. Ostateczną wersję (z 26 października 2026 r.) minister sprawiedliwości skierował na posiedzenie rządu pismem z tego samego dnia.

Projekt zmienia sześć ustaw:

• Kodeks rodzinny i opiekuńczy — definicja pieczy współdzielonej i kryteria jej orzekania (art. 58 i 107), obowiązek ochrony bezpieczeństwa, prywatności i wizerunku dziecka (art. 96 § 1), ochrona przed przemocą domową przy ustalaniu kontaktów (art. 113¹);
• Kodeks postępowania cywilnego — piecza współdzielona jako zasada przy zabezpieczeniu na czas sprawy (nowy art. 756^1a), obowiązek zbadania bezpieczeństwa dziecka w każdej sprawie o władzę rodzicielską i kontakty (art. 579 § 2), przekazywanie spraw z sądu rejonowego do rozwodowego (art. 445 i 445¹), stosowanie przepisów o wykonywaniu kontaktów do pieczy współdzielonej (art. 598²²);
• ustawy o PIT, o świadczeniach rodzinnych, o 800+ i „Aktywny rodzic” — zastąpienie używanego tam pojęcia „opieki naprzemiennej” nowym terminem ustawowym.

Następny krok to skierowanie projektu do Sejmu, nadanie numeru druku i pierwsze czytanie. Przepisy mają wejść w życie po upływie 6 miesięcy od ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.

Czym jest piecza współdzielona według projektu?

Projekt dodaje do art. 58 k.r.o. nowe paragrafy 1aa–1ad. Definicja brzmi (projektowany art. 58 § 1aa k.r.o.):

„Jeżeli jest to zgodne z dobrem dziecka sąd powierza wykonywanie władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom, mającym różne miejsca pobytu, i orzeka, że każdy z rodziców sprawuje bieżącą pieczę nad dzieckiem w powtarzających się, lecz niekoniecznie równych okresach (piecza współdzielona).”

Okresy opieki nie muszą być równe — model „tydzień u mamy, tydzień u taty” jest tylko jednym z możliwych wariantów. W uzasadnieniu projektu wprost zapisano, że nie chodzi o wymóg 50 proc. czasu, lecz o taki udział, który pozwala rodzicowi rzeczywiście uczestniczyć w wychowaniu — zarówno w dni powszednie, jak i w weekendy oraz święta.

Cztery rzeczy, które warto zapamiętać:

1. Piecza współdzielona to sposób wykonywania władzy rodzicielskiej, a nie jej podział. Władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom w całości — ważne decyzje (szkoła, leczenie, wyjazdy za granicę) nadal podejmują wspólnie. Zmienia się tylko to, kto i kiedy sprawuje codzienną opiekę.
2. Warunkiem jest pełna władza rodzicielska obojga rodziców i różne miejsca pobytu. Jeżeli sąd ograniczy władzę jednego z nich, piecza współdzielona nie wchodzi w grę.
3. Dotyczy nie tylko rozwodów. Analogiczne zasady mają obowiązywać w sprawach o separację oraz wobec rodziców, którzy nie są małżeństwem i żyją w rozłączeniu (projektowany art. 107 § 2a k.r.o.: „Sąd może powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom, orzekając pieczę współdzieloną”, z odesłaniem do tych samych kryteriów).
4. Porozumienie rodziców nadal ma pierwszeństwo. Art. 58 § 1 k.r.o. nie zmienia się: jeśli rodzice przedstawią zgodny plan wychowawczy, sąd uwzględnia go w pierwszej kolejności, o ile jest zgodny z dobrem dziecka. Dopiero w braku porozumienia (lub gdy porozumienie nie służy dziecku) sąd ma rozważyć pieczę współdzieloną przed innymi rozstrzygnięciami.

Projekt zastępuje też dotychczasowe określenie „opieka (piecza) naprzemienna” jednolitym terminem „piecza współdzielona”. Autorzy wyjaśniają, że słowo „opieka” byłoby mylące, bo w kodeksie oznacza opiekę prawną ustanawianą w braku rodziców. W języku potocznym nadal będzie się mówić o „opiece naprzemiennej” — to ta sama instytucja. Jak wygląda ona dziś w praktyce, opisuję na stronie opieka naprzemienna.

Jak dziś sądy orzekają o opiece nad dzieckiem po rozwodzie?

Obecny Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie zna pojęcia pieczy naprzemiennej ani współdzielonej. Sąd rozwodowy orzeka o władzy rodzicielskiej i kontaktach na podstawie art. 58 § 1 i § 1a k.r.o. (a sąd opiekuńczy wobec rodziców niebędących małżeństwem — na podstawie art. 107 k.r.o.). Jeżeli rodzice przedstawią pisemne porozumienie o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej (tzw. plan wychowawczy), sąd je uwzględnia, o ile jest zgodne z dobrem dziecka. W braku porozumienia sąd sam rozstrzyga o sposobie wspólnego wykonywania władzy albo powierza ją jednemu z rodziców, ograniczając władzę drugiego.

Opieka naprzemienna funkcjonuje więc dziś „obok” kodeksu — sądy orzekają ją na podstawie ogólnych przepisów, a wzmianki o niej znajdują się jedynie w procedurze cywilnej (przepisy o wykonywaniu kontaktów), w ustawie o PIT (ulga dla samotnego rodzica) i w ustawach o świadczeniach (podział 800+ po połowie). W uzasadnieniu projektu ministerstwo przyznaje, że w praktyce orzeczniczej porozumienie rodziców jest „w zasadzie warunkiem koniecznym” orzeczenia tej formy pieczy, a brak definicji powoduje, że podobne sprawy są rozstrzygane różnie w zależności od sędziego.

Skala zjawiska jest duża. Według Oceny Skutków Regulacji w 2024 r. w sprawach rozwodowych sąd pozostawił władzę rodzicielską obojgu rodzicom w 76,9 proc. spraw (w 2019 r. — 62,3 proc., w 2014 r. — 33,1 proc.), a w sprawach o separację — w 79,6 proc. Ministerstwo zastrzega jednak, że piecza naprzemienna nie jest przedmiotem odrębnej sprawozdawczości i nie wiadomo, w ilu z tych spraw dziecko faktycznie mieszka na przemian u obojga rodziców. Dla porównania: według badań EU-SILC przytoczonych w OSR średnio w UE około 20 proc. dzieci rozstających się rodziców wychowuje się w pieczy współdzielonej (w Szwecji — ponad połowa).

Czy sąd będzie musiał orzec pieczę współdzieloną? Kryteria

Nie w każdej sprawie. Projekt nie wprowadza domniemania opieki „pół na pół”. Konstrukcja jest taka: jeżeli piecza współdzielona jest zgodna z dobrem dziecka, sąd ją orzeka; jeżeli nie jest — ustala miejsce pobytu dziecka u jednego z rodziców. W uzasadnieniu ministerstwo podkreśla, że piecza współdzielona ma być „jedną z opcji uregulowania sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej, choć pierwszą do rozważenia”, a ostateczna decyzja zawsze należy do sądu — także wtedy, gdy rodzice podpisali porozumienie o pieczy współdzielonej, które w ocenie sądu nie służy dziecku.

Orzekając o pieczy współdzielonej, sąd ma uwzględniać w szczególności (projektowany art. 58 § 1ab k.r.o.):

• zdanie i rozsądne życzenia dziecka — uzasadnienie zastrzega, że sądy mają być uważne na sytuacje, gdy opinia dziecka jest kształtowana przez jednego z rodziców;
• wiek i stan zdrowia dziecka — bez sztywnych granic wiekowych; przy dzieciach wymagających leczenia lub terapii oboje rodzice muszą zgodnie stosować się do zaleceń;
• zdolność rodziców do komunikacji i współpracy w sprawach dotyczących dziecka oraz ich sytuację osobistą — tu, według stanowiska ministerstwa, mieszczą się stan zdrowia, charakter pracy, nowy związek rodzica, a także czynne uzależnienie czy nieleczone zaburzenia psychiczne;
• odległość między miejscami pobytu rodziców — preferowane jest zamieszkiwanie w tej samej lub pobliskiej miejscowości, tak aby dziecko chodziło do jednej szkoły czy przedszkola; liczy się nie tylko odległość w kilometrach, ale i czas dojazdu;
• dotychczasowy podział obowiązków rodzicielskich — kto faktycznie sprawował pieczę przed rozstaniem i w chwili orzekania.

Katalog jest otwarty (użyto zwrotu „w szczególności”) — sąd może wziąć pod uwagę także inne okoliczności. Uzasadnienie dodaje ważne zastrzeżenie: sam konflikt między rodzicami, o ile nie dochodzi do przemocy, nie powinien być jedyną przyczyną rezygnacji z pieczy współdzielonej. Czym innym jest otwarty konflikt wykluczający wspólną opiekę, a czym innym różnica zdań co do wychowania. W praktyce oznacza to, że rodzic wnioskujący o pieczę współdzieloną powinien przygotować konkretną propozycję: harmonogram, logistykę szkoły i zajęć, sposób przekazywania dziecka, zasady komunikacji — a rodzic sprzeciwiający się musi wykazać coś więcej niż to, że „nie dogaduje się” z drugą stroną.

Przemoc domowa a piecza współdzielona

To obszar, który najbardziej zmienił się w toku prac nad projektem. Pierwsza wersja z marca 2026 r. była krytykowana — m.in. przez Naczelną Radę Adwokacką — za to, że przemoc nie została wprost wymieniona wśród kryteriów orzekania pieczy. Ministerstwo nie dopisało jej do katalogu z art. 58 § 1ab (podobnie jak proponowanych przez pełnomocniczkę rządu ds. równego traktowania przesłanek dotyczących uzależnień i chorób psychicznych), ale wbudowało ochronę przed przemocą w trzech innych miejscach:

• Obowiązek zbadania bezpieczeństwa dziecka — w każdej sprawie o władzę rodzicielską i o kontakty sąd „w szczególności ustala, czy dziecko ma zapewnione bezpieczeństwo oraz ochronę przed przemocą domową” (projektowany art. 579 § 2 k.p.c.). Ten sam obowiązek dotyczy zabezpieczenia na czas sprawy.
• Kontakty i piecza z uwzględnieniem ochrony przed przemocą — w braku porozumienia rodziców sąd orzeka o kontaktach „kierując się dobrem dziecka oraz prawem dziecka i innych osób do ochrony przed przemocą domową oraz biorąc pod uwagę rozsądne życzenia dziecka” (art. 113¹ § 1a k.r.o.); przepis stosuje się odpowiednio przy orzekaniu pieczy współdzielonej (§ 3). Kontakty mają być ustalane tak, aby nie zagrażały osobie doznającej przemocy (art. 582¹ § 1 k.p.c.) — np. bez odbierania dziecka z mieszkania drugiego rodzica, który tej przemocy doświadczył.
• Obowiązek zapewnienia dziecku bezpieczeństwa jako element władzy rodzicielskiej (art. 96 § 1 k.r.o.). Uzasadnienie wyciąga z tego wniosek wprost: stosowanie jakiejkolwiek przemocy wobec dziecka dyskwalifikuje rodzica jako osobę mogącą sprawować pieczę, a więc wyklucza pieczę współdzieloną. Dotyczy to także sytuacji, gdy dziecko jest świadkiem przemocy wobec drugiego rodzica — jest wtedy osobą doznającą przemocy w rozumieniu ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej. Uzależnienia i zaburzenia zdrowia psychicznego rodzica wykluczają pieczę współdzieloną wtedy, gdy stwarzają zagrożenie dla dziecka.

Sformułowanie „i innych osób” nie jest przypadkowe — ministerstwo powołuje się na Konwencję stambulską, która nakazuje uwzględniać przypadki przemocy przy ustalaniu prawa do opieki i kontaktów, także gdy przemoc dotykała drugiego rodzica, a dziecko nie było jej świadkiem. Z punktu widzenia strony postępowania wniosek jest jeden: przemoc trzeba udokumentować i aktywnie podnieść — sąd będzie miał obowiązek ją zbadać, ale materiał dowodowy dostarcza strona.

Co, jeśli sąd nie orzeknie pieczy współdzielonej?

Jeżeli sąd uzna, że piecza współdzielona nie sprawdzi się w danej rodzinie, ale obojgu rodzicom pozostawi władzę rodzicielską, ustali miejsce pobytu dziecka w aktualnym miejscu zamieszkania jednego z rodziców (art. 58 § 1ac i art. 107 § 2b k.r.o.). To istotna zmiana w stosunku do dzisiejszej praktyki, w której sądy orzekają zwykle o pobycie dziecka w „każdorazowym” miejscu zamieszkania rodzica. Dziś taki zapis pozwala rodzicowi, przy którym dziecko mieszka, przeprowadzić się z dzieckiem do innego miasta bez zgody sądu — kosztem kontaktów z drugim rodzicem. Uzasadnienie projektu nazywa to wprost: regulacja ma zapobiegać zmianie miejsca pobytu dziecka wbrew woli drugiego rodzica, „co często prowadzi do izolacji małoletniego”. Po zmianie przeprowadzka będzie wymagała zmiany orzeczenia albo porozumienia rodziców.

Sąd zachowa też dotychczasową możliwość powierzenia wykonywania władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców z ograniczeniem władzy drugiego do określonych obowiązków i uprawnień (art. 58 § 1ad i art. 107 § 2c). O kontaktach z dzieckiem, ich formie i egzekwowaniu piszę szerzej na stronie kontakty z dzieckiem, a o ograniczeniu i pozbawieniu władzy — na stronie władza rodzicielska.

Piecza współdzielona na czas trwania sprawy (zabezpieczenie)

To przepis o największym praktycznym znaczeniu, bo sprawy rozwodowe z dziećmi trwają często rok lub dłużej, a to, jak dziecko mieszka w tym czasie, zwykle przesądza o wyroku. Projektowany art. 756^1a k.p.c. stanowi, że udzielając zabezpieczenia w przedmiocie wykonywania pieczy nad dzieckiem, sąd orzeka pieczę współdzieloną do czasu prawomocnego zakończenia sprawy, jeżeli obojgu rodzicom przysługuje władza rodzicielska — chyba że sprzeciwia się temu dobro dziecka lub rodzic nie wyraża zgody na powierzenie mu pieczy. Sąd stosuje przy tym kryteria z art. 58 § 1ab k.r.o. i ma obowiązek ustalić, czy dziecko jest bezpieczne (art. 579 § 2 k.p.c.). Jeżeli piecza współdzielona nie jest możliwa, sąd zabezpiecza pieczę w inny sposób, jaki uzna za odpowiedni.

Cel, jaki wskazuje uzasadnienie: zapobiec sytuacji, w której jedno z rodziców przez długie miesiące procesu zrywa więź dziecka z drugim rodzicem i w ten sposób „wytwarza” stan faktyczny uniemożliwiający orzeczenie pieczy współdzielonej w wyroku. Przepis ten był najmocniej krytykowany w opiniowaniu: Sąd Najwyższy, NRA i RPO wskazywały, że na początku sprawy sąd nie ma jeszcze materiału dowodowego, by ocenić zdolność rodziców do współpracy, a zabezpieczenie udzielane jest zwykle w fazie najostrzejszego konfliktu. Ministerstwo uwag nie uwzględniło, odpowiadając, że wnioski o zabezpieczenie w sprawach dzieci rozpoznaje się po rozprawie (art. 756¹ k.p.c.), a sąd i tak musi zbadać wszystkie kryteria.

Dwie konsekwencje dla stron. Po pierwsze, przepis obejmie także sprawy już toczące się w dniu wejścia ustawy w życie (art. 8 projektu: do spraw wszczętych i niezakończonych stosuje się nowe przepisy k.p.c.). Po drugie, rodzic, który nie chce pieczy współdzielonej na czas procesu, będzie musiał wykazać, że sprzeciwia się temu dobro dziecka — a nie tylko złożyć własny wniosek o ustalenie miejsca pobytu przy sobie.

Alimenty przy pieczy współdzielonej

Projekt nie zmienia ogólnych zasad ustalania alimentów (art. 133 i 135 k.r.o. — usprawiedliwione potrzeby dziecka i możliwości zarobkowe rodziców), ale dodaje jeden nowy przepis: według projektowanego art. 58 § 1e k.r.o. sąd orzekający pieczę współdzieloną „w uzasadnionych przypadkach może odstąpić od orzeczenia, w jakiej wysokości każdy z małżonków jest obowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka”. Uzasadnienie wskazuje, kiedy: gdy rodzice sprawują pieczę w równym rozmiarze, a ich sytuacja majątkowa i zarobkowa jest zbliżona. Dziś sąd rozwodowy ma obowiązek orzec o alimentach zawsze (art. 58 § 1 k.r.o.), nawet gdy sprowadza się to do symbolicznej kwoty.

Trzy zastrzeżenia:

• przepis dotyczy wyroku rozwodowego (i separacji); w art. 107 k.r.o. analogicznego odstępstwa nie ma — rodzice niebędący małżeństwem nadal będą regulować alimenty na ogólnych zasadach;
• odstąpienie jest możliwością, nie regułą: przy nierównym podziale opieki albo wyraźnej dysproporcji dochodów alimenty będą orzekane mimo pieczy współdzielonej;
• brak orzeczenia o alimentach w wyroku nie wygasza obowiązku alimentacyjnego — gdy sytuacja się zmieni, każdy z rodziców może wystąpić o alimenty w odrębnej sprawie.

Więcej o zasadach ustalania i zmiany alimentów — na stronie alimenty.

Zmiany proceduralne: jedna sprawa, jeden sąd

Dla osób, które mają sprawę w toku, równie ważne jak definicja są zmiany w Kodeksie postępowania cywilnego:

• Przekazanie sprawy z sądu rejonowego do okręgowego. Dziś, gdy przed sądem rejonowym toczy się sprawa o władzę rodzicielską lub kontakty, a jedno z rodziców wnosi pozew o rozwód, sprawa w sądzie rejonowym jest zawieszana do czasu zakończenia rozwodu — według uzasadnienia projektu „z reguły na kilka lat”, a potem najczęściej umarzana. Po zmianie sąd rejonowy ma obowiązek przekazać taką sprawę sądowi okręgowemu prowadzącemu rozwód (art. 445¹ § 2 k.p.c.). Analogicznie przekazywane będą sprawy o alimenty i zaspokojenie potrzeb rodziny — w zakresie świadczeń za okres od wytoczenia powództwa o rozwód (art. 445 § 2 k.p.c.), a sąd okręgowy rozpozna je jako wniosek o zabezpieczenie, co ma zapewnić ciągłość świadczeń na dziecko przez cały czas procesu.
• Wyrok zaoczny. Sąd rozwodowy nie orzeka o kontaktach z dzieckiem, jeżeli są podstawy do wydania wyroku zaocznego albo miejsce pobytu rodzica nie jest znane (art. 58 § 1d k.r.o.); w sprawach rodziców niebędących małżeństwem sąd może od tego odstąpić (art. 107 § 2d).
• Dziecko w pieczy zastępczej. Sąd rozwodowy nie orzeka o kontaktach i alimentach, gdy dziecko zostało umieszczone w pieczy zastępczej; sprawy te prowadzi się odrębnie przed sądem rejonowym z udziałem osób sprawujących pieczę zastępczą (art. 58 § 1c k.r.o., art. 445 § 3 i 445¹ § 3 k.p.c.).
• Egzekwowanie pieczy współdzielonej. Przepisy o wykonywaniu kontaktów — w tym o zagrożeniu nakazaniem zapłaty sumy pieniężnej rodzicowi, który nie wykonuje orzeczenia — stosuje się odpowiednio do orzeczenia o pieczy współdzielonej (art. 598²² k.p.c.). Utrudnianie drugiemu rodzicowi odebrania dziecka na jego okres opieki będzie więc egzekwowane tak jak utrudnianie kontaktów.

Sharenting, 800+, PIT — pozostałe zmiany

Bezpieczeństwo, prywatność i wizerunek dziecka. Nowe brzmienie art. 96 § 1 k.r.o. dodaje do obowiązków rodziców zapewnienie dziecku bezpieczeństwa oraz ochronę jego prywatności i wizerunku. Uzasadnienie wprost odnosi to do sharentingu — publikowania w mediach społecznościowych wizerunku, danych i codziennej aktywności dziecka — i stwierdza, że „intensywna aktywność rodziców w mediach społecznościowych” może stanowić przekroczenie granic władzy rodzicielskiej. Rodzic ma chronić wizerunek dziecka także „przed nieodpowiedzialnymi działaniami drugiego rodzica”. W sprawach rodzinnych publikowanie zdjęć dziecka bez zgody drugiego rodzica już dziś bywa argumentem w sporach o kontakty — po zmianie zyska wyraźną podstawę w kodeksie.

Świadczenie 800+. Już dziś przy opiece naprzemiennej orzeczonej przez sąd i sprawowanej w porównywalnych okresach świadczenie dzieli się po połowie między rodziców. Projekt zmienia w tym przepisie nazwę instytucji (art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci); zasady podziału pozostają bez zmian. Analogiczne zmiany terminologiczne obejmują ustawę o świadczeniach rodzinnych i program „Aktywny rodzic”.

PIT. Preferencyjne rozliczenie dla osoby samotnie wychowującej dziecko nie przysługuje, gdy dziecko jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców. Projekt w wersji przyjętej przez rząd zmienia w ustawie o PIT wyłącznie terminologię (art. 6 ust. 4f i art. 27f ust. 4) — merytorycznych zmian w uldze nie ma.

Czego w projekcie NIE ma: alimenty natychmiastowe i rozwód bez winy

W czerwcu 2026 r. Ministerstwo Sprawiedliwości prezentowało „pakiet rodzicielski” jako trzy filary: pieczę współdzieloną, alimenty natychmiastowe (nakaz alimentacyjny w 7 dni) i odejście od obligatoryjnego orzekania o winie w rozwodzie. Rada Ministrów przyjęła 3 listopada tylko pierwszy z nich.

• Alimenty natychmiastowe to odrębny projekt; według informacji ministerstwa z czerwca 2026 r. był na etapie prac wewnątrzresortowych, czyli przed konsultacjami. Projekt UD349 go nie zawiera.
• Rezygnacja z orzekania o winie to z kolei projekt Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Rodzinnego, procedowany osobno. Na dziś wina w rozwodzie orzekana jest na dotychczasowych zasadach — piszę o tym we wpisie rozwód z orzeczeniem o winie.

Kiedy przepisy wejdą w życie? Przepisy przejściowe

Ścieżka legislacyjna od przyjęcia przez rząd do wejścia w życie wygląda następująco:

1. skierowanie projektu do Sejmu i nadanie numeru druku;
2. pierwsze czytanie na posiedzeniu Sejmu (projekty zmian w kodeksach rozpatruje się w szczególnym trybie, z dłuższymi terminami między etapami) i prace w Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach;
3. drugie i trzecie czytanie, uchwalenie ustawy;
4. Senat (do 30 dni), ewentualne poprawki i ponowne głosowanie w Sejmie;
5. podpis Prezydenta (21 dni) i ogłoszenie w Dzienniku Ustaw;
6. 6 miesięcy vacatio legis (art. 9 projektu) — ministerstwo uzasadnia wydłużony termin potrzebą szkoleń dla sędziów i akcji informacyjnej.

Realistycznie oznacza to, że nowe przepisy mogą zacząć obowiązywać najwcześniej w drugiej połowie 2027 r., a każde opóźnienie w Sejmie przesuwa ten termin. W Sejmie leży już poselski projekt Konfederacji dotyczący pieczy współdzielonej (złożony 30 lipca 2026 r.), który idzie dalej niż rządowy — zakłada domyślny podział opieki po równo. Oba projekty mogą być rozpatrywane łącznie, co zwykle wydłuża prace komisji.

Projekt zawiera dwa przepisy przejściowe, które mają znaczenie dla osób z zakończonymi lub toczącymi się sprawami:

• Art. 7 — orzeczenia już wydane. Prawomocne orzeczenie sprzed wejścia ustawy w życie, w którym powierzono władzę rodzicielską obojgu rodzicom z ustaleniem, że sprawują bieżącą pieczę w powtarzających się, niekoniecznie równych okresach, uznaje się z mocy prawa za orzeczenie o pieczy współdzielonej. Rodzice z taką opieką naprzemienną nie muszą niczego zmieniać — ich wyrok automatycznie „staje się” orzeczeniem o pieczy współdzielonej, np. na potrzeby 800+ czy egzekwowania pieczy.
• Art. 8 — sprawy w toku. Do spraw wszczętych i niezakończonych stosuje się nowe przepisy procedury cywilnej, w tym art. 756^1a (zabezpieczenie pieczą współdzieloną) i art. 445¹ § 2 (przekazanie sprawy do sądu rozwodowego).

Natomiast wyrok, w którym dziecko ma miejsce pobytu przy jednym z rodziców, nie zmieni się automatycznie. Zmiana rozstrzygnięcia o władzy rodzicielskiej wymaga wniosku do sądu opiekuńczego (art. 106 k.r.o.), który oceni, czy wymaga tego dobro dziecka. Wejście w życie nowych przepisów może być w takim wniosku argumentem, ale nie zastąpi wykazania, że piecza współdzielona faktycznie służy dziecku.

Co to oznacza dla rodziców już teraz?

Nowelizacja porządkuje i ujednolica praktykę, która w sądach już istnieje. Sądy w okręgu zielonogórskim orzekają pieczę naprzemienną także dziś — przede wszystkim wtedy, gdy rodzice przedstawią zgodny plan wychowawczy. Projekt nie zmienia więc tego, co w takiej sprawie jest decydujące:

• Porozumienie rodzicielskie. Pisemny plan (harmonogram pobytu, święta i wakacje, szkoła, leczenie, koszty, komunikacja) to dziś najkrótsza droga do pieczy naprzemiennej i po zmianach pozostanie nią nadal. Sąd ma uwzględnić porozumienie w pierwszej kolejności, jeśli jest zgodne z dobrem dziecka.
• Mediacja. Jeżeli rodzice nie są w stanie samodzielnie ustalić zasad, plan wychowawczy można wypracować w mediacji rodzinnej — ugoda zatwierdzona przez sąd ma moc orzeczenia. Zdolność rodziców do współpracy będzie jednym z ustawowych kryteriów, a udokumentowana próba mediacji jest tego najlepszym dowodem.
• Logistyka. Odległość między domami rodziców i dojazd do jednej szkoły czy przedszkola będą badane wprost. Rodzic planujący przeprowadzkę powinien liczyć się z tym, że oddalenie się od drugiego rodzica może przekreślić pieczę współdzieloną.
• Żadnych jednostronnych decyzji. Zmiana miejsca zamieszkania dziecka, przedszkola czy szkoły bez zgody drugiego rodzica była i będzie oceniana jako działanie przeciwko wspólnemu wykonywaniu władzy rodzicielskiej — a po zmianach dodatkowo jako próba wytworzenia stanu faktycznego, któremu nowe zabezpieczenie ma zapobiegać.
• Bezpieczeństwo. Jeżeli w rodzinie występuje przemoc, trzeba ją udokumentować (Niebieska Karta, obdukcje, zawiadomienia, świadkowie) — sąd będzie miał obowiązek zbadać bezpieczeństwo dziecka, ale ciężar wykazania okoliczności w praktyce spoczywa na stronie.

Sąd właściwy w Zielonej Górze

Właściwość sądu nie zmienia się w projekcie, zmienia się natomiast sposób łączenia spraw:

• Rozwód i separacja (w tym rozstrzygnięcie o władzy rodzicielskiej, pieczy i kontaktach) — Sąd Okręgowy w Zielonej Górze, pl. Słowiański 1, 65-069 Zielona Góra. Sąd okręgowy działa tu jako sąd opiekuńczy.
• Rodzice niebędący małżeństwem oraz zmiana orzeczenia po rozwodzie (art. 106 i 107 k.r.o.) — Sąd Rejonowy w Zielonej Górze, III Wydział Rodzinny i Nieletnich, pl. Słowiański 12, 65-069 Zielona Góra.
• Po wejściu w życie nowelizacji sprawa o władzę rodzicielską lub kontakty tocząca się przed sądem rejonowym zostanie przekazana do Sądu Okręgowego, jeśli w jej trakcie wpłynie pozew o rozwód lub separację.

Dla rodziców spoza Zielonej Góry właściwe są sądy rejonowe w Nowej Soli, Świebodzinie, Krośnie Odrzańskim, Żaganiu, Żarach i Wschowie, a w sprawach rozwodowych z tego obszaru — Sąd Okręgowy w Zielonej Górze (dla części północnej województwa: Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim).

Najczęstsze pytania

Czy piecza współdzielona już obowiązuje?

Nie. 3 listopada 2026 r. projekt przyjął rząd. Ustawę musi jeszcze uchwalić Sejm i Senat oraz podpisać Prezydent; przepisy wejdą w życie 6 miesięcy po ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw — realnie nie wcześniej niż w drugiej połowie 2027 r.

Czy sąd będzie orzekał opiekę „pół na pół” z automatu?

Nie. Sąd orzeknie pieczę współdzieloną, jeżeli jest zgodna z dobrem dziecka, badając ustawowe kryteria; okresy opieki nie muszą być równe. Projekt poselski Konfederacji idzie dalej i zakłada domyślny podział po równo, ale to nie on został przyjęty przez rząd.

Czym piecza współdzielona różni się od opieki naprzemiennej?

Niczym w sensie praktycznym — to ta sama instytucja. Projekt wprowadza jednolitą nazwę ustawową „piecza współdzielona” i zastępuje nią dotychczasowe określenie „opieka (piecza) naprzemienna” w k.p.c., ustawie o PIT, o świadczeniach rodzinnych, o 800+ i w programie „Aktywny rodzic”.

Czy przy pieczy współdzielonej nie ma alimentów?

Alimenty nadal są zasadą. Nowością jest art. 58 § 1e k.r.o.: w wyroku rozwodowym sąd orzekający pieczę współdzieloną może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od orzekania o alimentach — gdy rodzice sprawują opiekę w równym wymiarze i mają zbliżone dochody. Przy dysproporcji dochodów lub nierównym podziale opieki alimenty są orzekane mimo pieczy współdzielonej.

Czy przemoc domowa wyklucza pieczę współdzieloną?

Tak. Sąd w każdej sprawie o władzę rodzicielską i kontakty ma obowiązek ustalić, czy dziecko ma zapewnione bezpieczeństwo i ochronę przed przemocą domową. Według uzasadnienia projektu stosowanie przemocy wobec dziecka — także gdy dziecko jest jedynie świadkiem przemocy wobec drugiego rodzica — dyskwalifikuje rodzica jako osobę mogącą sprawować pieczę, co wyklucza pieczę współdzieloną.

Czy sąd orzeknie pieczę współdzieloną już na czas trwania rozwodu?

Tak — to ma być zasada. Udzielając zabezpieczenia, sąd orzeka pieczę współdzieloną do prawomocnego zakończenia sprawy, jeżeli oboje rodzice mają władzę rodzicielską, chyba że sprzeciwia się temu dobro dziecka lub rodzic nie wyraża zgody na powierzenie mu pieczy. Przepis obejmie także sprawy toczące się w dniu wejścia ustawy w życie.

Mam już wyrok z opieką naprzemienną. Czy coś się zmieni?

Nie musisz niczego robić. Prawomocny wyrok, w którym oboje rodzice sprawują bieżącą pieczę w powtarzających się okresach, z mocy ustawy (art. 7 projektu) będzie traktowany jako orzeczenie o pieczy współdzielonej.

Mam już wyrok z miejscem pobytu dziecka przy mnie lub przy drugim rodzicu. Czy nowe przepisy to zmienią?

Nie automatycznie. Zmiana sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej wymaga wniosku do sądu opiekuńczego (art. 106 k.r.o.) i wykazania, że piecza współdzielona służy dobru dziecka. Nowa ustawa może być argumentem, ale nie zastępuje dowodów.

Co z 800+ przy pieczy współdzielonej?

Tak jak dziś przy opiece naprzemiennej orzeczonej przez sąd i sprawowanej w porównywalnych okresach: świadczenie dzieli się po połowie między rodziców. Projekt zmienia w tym przepisie tylko nazwę instytucji.

Czy mogę już teraz wnosić o pieczę współdzieloną?

Tak. Sądy orzekają pieczę naprzemienną na podstawie obecnych przepisów, zwłaszcza gdy rodzice przedstawią zgodny plan wychowawczy. Nie ma powodu czekać na nowelizację — a przygotowana dziś dokumentacja (harmonogram, logistyka, dowody współpracy) będzie odpowiadać kryteriom, które projekt wpisuje do ustawy.

Autor: adw. Karolina Prokopowicz — adwokat i mediator sądowy. Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnej w konkretnej sprawie. Stan prawny i legislacyjny na 4 listopada 2026 r., według tekstu projektu z 26 października 2026 r. przyjętego przez Radę Ministrów; wpis będzie aktualizowany po skierowaniu projektu do Sejmu.

Źródła

• Projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (UD349) — tekst z 26.10.2026 r. wraz z uzasadnieniem i Oceną Skutków Regulacji, Rządowy Proces Legislacyjny: legislacja.rcl.gov.pl
• Wykaz prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów — projekt UD349 (status: zrealizowany, przyjęty 3 listopada 2026 r.): gov.pl
• Komunikat Ministerstwa Sprawiedliwości po posiedzeniu Rady Ministrów, 3.11.2026 (PAP): portalsamorzadowy.pl
• „Piecza współdzielona po rozwodzie. Rząd przyjął projekt ustawy”, Dziennik Gazeta Prawna, 3.11.2026: gazetaprawna.pl
• „Przemoc nie do pominięcia przy kontaktach i pieczy współdzielonej”, Prawo.pl, 3.10.2026: prawo.pl
• Poselski projekt ustawy o pieczy współdzielonej (Konfederacja, 30.07.2026): konfederacja.pl
• Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 236), art. 58, 96, 106, 107, 113¹, 133, 135.